Na terenie parafii św. Idziego odnaleziono kamienną kropielnicę, której pochodzenie historycy określili na połowę XIV wieku. To prawdopodobnie najstarszy zabytek Wyszkowa. Na podobny obiekt trzy lata temu natrafiono w przydomowym ogródko w Lesznie. Historycy określili je jako "znalezisko wyjątkowej rangi". Niewiele osób zapewne wie, że Wyszków może się także takim pochwalić!

O niezwykłym znalezisku poinformował Społeczny Komitet Odbudowy Drugiego Obelisku Wazów, który natrafił na kropielnicę w pomieszczeniach magazynowych parafii św. Idziego podczas zabezpieczania elementów obelisku.

- Gdy przystępowaliśmy do zabezpieczania drugiego obelisku Wazów, który - jak pamiętamy - datujemy na połowę XVII wieku, nie przypuszczaliśmy nawet, że przy tej okazji uda nam się natrafić na taką historyczną perełkę. Na terenie parafii św. Idziego odnaleźliśmy kamienną kropielnicę. Przez ostatnie dni konsultant historyczny i archeologiczny naszego Komitetu, Paweł Kraszewski, wraz z ekspertami badali pochodzenie znaleziska i dziś śmiało możemy powiedzieć, że jest to jeden z najstarszych zabytków chrześcijańskich w Wyszkowie. Jej pochodzenie datujemy na II połowę XIV wieku - okres powstania pierwszego kościoła farnego w Wyszkowie - poinformował Komitet.

- Obiekt może być dużo starszy np. XII wiek, ale na pewno jest z okresu późnego średniowiecza - ocenia historyk Paweł Kraszewski.

Niemałą rolę w zwróceniu uwagi na cenny obiekt odegrał wyszkowski regionalista, Mirosław Powierza, który od lat interesował się historią kropielnicy. 

- Pamiętam, jak była ona przez lata wyeksponowana przy wejściu do kościoła, a potem - w trakcie jednego z remontów - została stamtąd zabrana. Nie wiedziałem, gdzie ona się znajduje, czy przetrwała. Szczerze mówiąc, obawiałem się, że podzieliła los kropielnicy z Leszna i zaległa w czyimś ogródku. A tu taka niespodzianka - mówi Mirosław Powierza. 

Kościelna kropielnica to naczynie do święconej wody, które umieszcza się w przedsionku kościoła. Jak informuje SKODOW, kropielnica została wykonana z dużego, ociosanego kamienia narzutowego, czerwonego granitu. Ma nieregularny kształt owalny, zwężona w dolnej części. Obiekt posiada ślady przyklejonych cegieł, pochodzące z podstawy, na której się znajdował. Misa została wyżłobiona ręcznie ze śladami cementu oraz wapna.

Kropielnica należy do typowych przedmiotów stanowiących wyposażenie każdego kościoła. Pierwsze kamienne kropielnice w XIII i XIV-wiecznych, ówcześnie nowo wybudowanych kościołach, były jedynie polnym kamieniem z wydrążeniem na wodę święconą. Nie miały żadnych zdobień. Wykonywano je głównie z kamienia (szczególnie w okresie średniowiecza), a w czasach renesansu i baroku najczęściej z odpornego na wodę marmuru.

Odnaleziona w Wyszkowie kropielnica powstała najpewniej w tym samym czasie, kiedy wybudowano pierwszy kościół farny w Wyszkowie, jako główny element wyposażenia sakralnego. Pierwszy drewniany kościół w Wyszkowie istniał od 1347 r. Po jego zniszczeniu kolejny drewniany powstał w momencie erygowania parafii św. Idziego przez biskupa płockiego Ścibora w 1378 r.

Kropielnica w naturalny sposób mogła trafić później do kolejnego kościoła farnego w Wyszkowie. Wybudowano co najmniej pięć kościołów drewnianych (1347, 1378, 1592, 1695, 1720 r.).

Kropielnica z Wyszkowa posiada bardzo silne analogie w formach kamienia narzutowego, datowanych głównie na XIII ale i XIV wiek (kropielnica w Bielsku Podlaskim, Czeszewie, Knyszynie i Straszewie). Zarówno kropielnica z Wyszkowa jak i wymienione wyżej kropielnice tego typu, powstawały w tym samym czasie, co tamtejsze kościoły. Kropielnicę należałoby datować na drugą połowę XIV wieku. Datowanie to oznacza, że jest to jeden z najstarszych zabytków chrześcijańskich z terenu Wyszkowa. Niewykluczone jest jednak datowanie zabytku na wiek XII, z którego to wieku pochodzi większość obiektów tego typu.

Kropielnica z Wyszkowa mogła służyć pierwotnie jako chrzcielnica. Wiele starych chrzcielnic kamiennych zostało w późniejszych czasach sprowadzonych do roli zwykłej kropielnicy. Dokładny wiek zabytku mogą potwierdzić dodatkowe badania próbek organicznych z obiektu.

Kropielnica przetrwała liczne zawieruchy wojenne, pożary kościołów i była świadkiem licznych wydarzeń historycznych. Wiele pokoleń mieszkańców Wyszkowa, przez setki lat korzystało z tej kropielnicy. W XX wieku kropielnica wmurowana była w zewnętrzną ścianę przy wejściu do kościoła. Została zdemontowana w czasie jednego z remontów kościoła w latach 1998-2005.

Kropielnica z Wyszkowa została odnaleziona przypadkiem 6 listopada podczas prac członków Społecznego Komitetu Odbudowy Drugiego Obelisku Wazów przy jego zabezpieczeniu. Znajdowała się ona w miejscu składu gospodarczego parafii św. Idziego w Wyszkowie. Obiekt został zabezpieczony i wraz z elementami obelisku znajduje się obecnie na terenie parafii. 

Wiele parafii i gmin szczyci się dziś z posiadania średniowiecznych kropielnic. Podobne odnajdziemy m.in. w Dźwierzutach, Ełdytach Wielkich, Kokoszkowych. Ta odnaleziona w ogródku w Lesznie - co szeroko opisywały media - została zabezpieczona i przekazana dyrekcji Muzeum Ziemi Błońskiej. Dyrektor tej placówki Wiesława Wideryńska podkreślała wówczas:

- To rewelacyjne znalezisko i bardzo ważny moment dla dziedzictwa kulturowego. 

Kropielnica z Wyszkowa jest zatem niezwykle cenny zabytkiem. Należy dokonać jej wpisu do rejestru zabytków. Konieczne jest też przeprowadzenie prac mających na celu usunięcie licznych łat cementowych, zabrudzeń mleczkiem cementowym, etc. Po oczyszczeniu należałoby wykonać konserwację obiektu tak, aby zabytkowa kropielnica mogła zostać należycie wyeksponowana na terenie parafii św. Idziego w Wyszkowie.

Opr. na podst. infor.: Społeczny Komitet Odbudowy Drugiego Obelisku Wazów

Konsultacje:

Dr Łukasz Miechowicz - Instytut Archeologii PAN

Ks. Tomasz Grabowski - Dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Łomży

Mirosław Powierza - Dział Regionalny Biblioteka Miejska Wyszków

Bibliografia:

T. Chrzanowski, M. Kornecki, Katalog zabytków sztuki w Polsce

Kuczyńska Jadwiga Średniowieczne chrzcielnice i kropielnice kamienne w Polsce. Rocznik Historii Sztuki 1984