Drewniany budynek dawnej szkoły w Ochudnie został wpisany do rejestru zabytków. W uzasadnieniu decyzji wskazano na jego wartości historyczne, naukowe i społeczne. - To wyjątkowy obiekt - jedna z nielicznych w Polsce zachowanych drewnianych szkół z okresu międzywojennego - mówi Paweł Kraszewski, Społeczny Opiekun Zabytków w Powiecie Wyszkowskim..

Mazowiecki Konserwator Zabytków decyzją z 8 stycznia 2026 r. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych drewniany budynek szkoły z 1929 r., zlokalizowany w miejscowości Ochudno, gm. Rząśnik, pow. wyszkowski.

Istotne wartości historyczne i społeczne 

W uzasadnieniu decyzji czytamy, że z przeprowadzonego postępowania administracyjnego oraz analizy zebranego materiału dowodowego wynika, że obiekt posiada istotne wartości historyczne, naukowe oraz społeczne, uzasadniające objęcie go ochroną konserwatorską.

Budynek został wzniesiony w 1929 r. jako efekt działalności placówki edukacyjnej funkcjonującej co najmniej od 1925 r. Jego powstanie wiąże się z aktywnością lokalnych działaczy społecznych, w tym ks. Jana Trzaskomy, duchownego, wojskowego oraz członka Polskiej Organizacji Wojskowej. Obiekt związany jest również z aktywnym działaczem ludowym Antonim Abramczykiem, który w 1910 r. jako czytelnik „Zarania” odwiedzał szkoły wiejskie na Morawach.

Jak podkreśla Mazowiecki Konserwator Zabytków, szkoła w Ochudnie stanowi przykład realizacji programu rozwoju szkolnictwa powszechnego w okresie międzywojennym. Projekt budynku został dostosowany do obowiązujących wówczas przepisów, w tym ustawy o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół powszechnych z 1922 r., ustawy o budowie publicznych szkół powszechnych oraz rozporządzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w zakresie wymiarów i liczby pomieszczeń w budynkach szkolnych. W obiekcie, oprócz części edukacyjnej, zaprojektowano również część mieszkalną dla nauczyciela, co odpowiadało ówczesnym potrzebom i warunkom funkcjonowania szkół wiejskich.

[FOTORELACJANOWA]26935[/FOTORELACJANOWA]

Autentyczny i unikatowy

Budynek reprezentuje architekturę regionalną Mazowsza, a jego forma architektoniczna odzwierciedla zarówno możliwości finansowe gminy, jak i tradycję lokalnego budownictwa. Obiekt jest jednym z nielicznych zachowanych drewnianych budynków szkolnych z okresu międzywojennego na terenie powiatu wyszkowskiego. Zachowana substancja zabytkowa oraz materiały użyte do jego budowy posiadają istotną wartość autentyczności - podkreśla Mazowiecki Konserwator Zabytków.

- Obiekt dokumentuje historię szkolnictwa mazowieckiego oraz społeczne starania o podniesienie poziomu edukacji młodzieży. Stanowi także ważny element tożsamości lokalnej społeczności i może być źródłem badań nad typologią szkół wiejskich wznoszonych w dwudziestoleciu międzywojennym, ich dostosowaniem do wymogów technicznych oraz relacjami pomiędzy architekturą a lokalną tradycją budowlaną - czytamy w uzasadnieniu decyzji.

To wszystko sprawiło, że uznano iż budynek spełnia przesłanki uznania go za zabytek nieruchomy i podlega wpisowi do rejestru zabytków.

Dwa zabytkowe kościoły i szkoła

To trzeci zabytek wpisany do rejestru zabytków na terenie gminy Rząśnik po kościele w Lubielu Nowym i kościele w Porządziu.

- Pokazuje to, jak cenne i ważne dziedzictwo kulturowe posiada oraz jak istotne jest jego zachowanie dla przyszłych pokoleń - podkreśla Paweł Kraszewski.

Jak dodaje, kolejnym etapem powinno być opracowanie kompleksowej koncepcji zagospodarowania obiektu, zgodnie z zasadą, że zabytek powinien pełnić funkcję społeczną i pozostawać w aktywnym użytkowaniu. Właściwe wykorzystanie budynku umożliwi nie tylko jego skuteczną ochronę, ale również stworzy warunki do pozyskiwania środków zewnętrznych, w tym dotacji na prace konserwatorskie i adaptacyjne.

- Biorąc pod uwagę aktywność lokalnych stowarzyszeń oraz potrzeby społeczności, zasadne jest podjęcie działań zmierzających do wypracowania wspólnej i długofalowej koncepcji zagospodarowania obiektu, przy współudziale mieszkańców i organizacji społecznych - uważa Społeczny Opiekun Zabytków. w Powiecie Wyszkowskim.

Jego zdaniem, obiekt mógłby pełnić funkcję Kurpiowskiego Domu Ludowego - Centrum Kultury Kurpiów Białych, stanowiąc przestrzeń dla działalności kulturalnej, edukacyjnej oraz integracyjnej.

- Wszelkie pomysły i propozycje są mile widziane. Liczymy na zaangażowanie mieszkańców, stowarzyszeń oraz wszystkich osób zainteresowanych przyszłością tego miejsca - mówi Paweł Kraszewski.

Zainspirowała dyrektor szkoły

Impulsem do podjęcia konkretnych działań zmierzających do objęcia budynku ochroną konserwatorską były wieloletnie starania Bogusławy Rębały z Ochudna, ostatniej dyrektor tamtejszej szkoły podstawowej.

- To właśnie Pani Bogusia stała się impulsem do podjęcia przeze mnie działań oraz do pogłębionego zainteresowania historią i stanem zachowania obiektu - mówi Paweł Kraszewski, kierując pod jej adresem szczególne wyrazy uznania.

Wspólne podziękowania kierują do pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Ostrołęce i do Moniki Dąbrowskiej za profesjonalne przygotowanie dokumentacji oraz sprawne przeprowadzenie postępowania, które doprowadziło do wpisu obiektu do rejestru zabytków.

- Dziękujemy także lokalnej społeczności oraz stowarzyszeniom, które aktywnie wspierały działania na rzecz ratowania tego wyjątkowego obiektu. Państwa zaangażowanie pokazuje, jak ważne jest wspólne dbanie o nasze dziedzictwo kulturowe - mówią inicjatorzy.