Wygląda to jak "aleja zasłużonych". Czy każdy może urządzać miejski cmentarz?

Jedna z bocznych alejek na cmentarzu miejskim w Wyszkowie wyraźnie odróżnia się od pozostałych. Pojawiły się tam estetyczne płyty betonowe, trawnik, a także nowe elementy małej architektury. Inicjatywa wyszła od osób mających groby bliskich przy tej alei, które uzgodniły ją z zarządcą cmentarza - Wyszkowskim Towarzystwem Budownictwa Społecznego. Mieszkańcy pytają jednak, czy miejskie nekropolie powinny być urządzane według indywidualnych pomysłów właścicieli grobów i czy można liczyć, że w podobny sposób WTBS zagospodaruje resztę alei? 

Na cmentarzu miejskim przy ul. Pułtuskiej w Wyszkowie poszczególne alejki mają różny standard. Część z nich to zwykłe ciągi porośnięte trawą, przy innych rodziny na własny koszt wysypały przestrzeń wokół mogił różnego rodzaju kamieniem czy grysem. Od kilku tygodni jedna z bocznych alejek zdecydowanie wyróżnia się jednak na ich tle. Została kompleksowo utwardzona i zagospodarowana przez osoby, których bliscy są pochowani w tej części cmentarza.

Wśród mieszkańców, którzy skontaktowali si,ę z naszą redakcją, pojawiły się komentarze, że nowa nawierzchnia sprawia wrażenie, jakby powstała tam „aleja zasłużonych”. Nie chodzi jednak wyłącznie o estetykę. Wątpliwości budzi przede wszystkim sama zasada pozwalająca prywatnym osobom na finansowanie i realizowanie w dowolny sposób zmian dotyczących wspólnej infrastruktury miejskiego cmentarza.

- Dla mnie jest to oburzające. To nie jest prywatna nieruchomość, gdzie każdy może urządzać sobie przestrzeń jak mu się podoba. To zarządca cmentarza powinien zagospodarować go i to w sposób spójny i jednolity dla całej przestrzeni. Jak to będzie teraz wyglądało, gdy każdy zacznie sobie urządzać alejki według własnego widzi mi się? - mówi jedna z mieszkanek, która skontaktowała się z naszą redakcją.

Zdaniem wielu, taki precedens jest niebezpieczny dla zarządzających cmentarzem, bo trudno będzie im teraz odmówić zgody na inne pomysły, które mogą różnić się od projektu już wykonanego.

- Ten cmentarz będzie wyglądał jak mozaika, a chyba nie o to chodzi? - mówi inny mieszkaniec.   

Nasi Czytelnicy zwracają także uwagę na kwestie bezpieczeństwa, które - ich zdaniem - po przebudowie alejki zostały naruszone.

Prywatne pieniądze, ale miejska przestrzeń

Redakcja zapytała Wyszkowskie TBS m.in. o to, kto był pomysłodawcą, kto wykonał prace i kto za nie zapłacił.

Odpowiedź jest jednoznaczna: inicjatywa wyszła od grupy osób posiadających groby swoich bliskich przy tej alei. To one zorganizowały przedsięwzięcie i sfinansowały je z własnych środków. Wykonawcę wybrali inicjatorzy, natomiast - jak informuje WTBS - nadzór nad realizacją prac w zakresie zgodności z przedstawionym projektem sprawowała spółka.

- Realizacja przedsięwzięcia była wynikiem oddolnej inicjatywy osób posiadających groby swoich bliskich przy tej alei, które zadeklarowały sfinansowanie prac ze środków własnych. Przebudowa została w całości sfinansowana ze środków prywatnych osób, które wystąpiły z inicjatywą wykonania prac. Wyszkowskie TBS Sp. z o.o. nie finansowało realizacji przedsięwzięcia - przekazała spółka.

I właśnie tutaj pojawia się zasadnicze pytanie: czy fakt, że mieszkańcy zapłacili za prace z własnych pieniędzy, oznacza, że mogą w ten sposób zmieniać wygląd części miejskiego cmentarza?

Nie ma planu dla wszystkich alejek

WTBS zapewnia, że ta inwestycja nie wynikała z realizacji programu obejmującego wybór tej alejki spośród innych ciągów komunikacyjnych. Przyznaje wręcz, że obecnie nie obowiązuje żaden plan zagospodarowania, przewidujący modernizację wszystkich bocznych alei cmentarnych ani odrębny harmonogram takich prac. Istnieje jedynie koncepcja architektoniczna układu komunikacji wewnętrznej całego cmentarza miejskiego. Jak podkreśla spółka, ma ona jednak charakter koncepcyjny i nie jest harmonogramem realizacji inwestycji.

- Ewentualne przyszłe modernizacje mają zależeć od bieżących potrzeb, możliwości organizacyjnych oraz środków finansowych pozostających do dyspozycji gminy - informuje nas spółka.

To oznacza, że nie istnieje obecnie przyjęty program, zgodnie z którym wszystkie boczne alejki miałyby zostać urządzone w jednakowy sposób.

„Poprawa bezpieczeństwa i dostępności”

Dlaczego więc zdecydowano się zaakceptować akurat ten projekt?

- Celem wykonania robót było przede wszystkim poprawienie stanu technicznego nawierzchni, zwiększenie bezpieczeństwa osób odwiedzających cmentarz poprzez wyeliminowanie nierówności utrudniających poruszanie się, poprawa dostępności ciągu komunikacyjnego, zwłaszcza dla osób starszych i osób o ograniczonej mobilności - tłumaczy WTBS. 

Spółka podkreśla również walor estetyczny wykonanych prac.

Co z niepełnosprawnymi i służbami?

Argument o poprawie dostępności nie wszystkich jednak przekonuje.

Mieszkańcy zwracają uwagę, że sama obecność betonowych płyt nie musi automatycznie oznaczać, że dana alejka stała się wygodniejsza dla osoby poruszającej się na wózku. Wręcz przeciwnie. Ich zdaniem, obecny układ i sposób wykonania nawierzchni z płyt powoduje, że osoba z ograniczoną mobilnością będzie miała tam trudniejszy dostęp do grobów bliskich.

Kontrowersje wzbudzają także latarnie ustawione na środku alejki. Mieszkańcy pytają, czy takie rozwiązanie nie będzie przeszkodą dla i czy nie będzie utrudniać przejazdu pojazdom służb ratunkowych? Redakcja zapytała WTBS, czy przebudowa została wykonana z uwzględnieniem wymagań dotyczących ochrony przeciwpożarowej oraz możliwości dojazdu pojazdów służb ratowniczych?

- Wykonane roboty nie spowodowały ograniczenia dostępności komunikacyjnej terenu cmentarza ani pogorszenia możliwości prowadzenia ewentualnych działań ratowniczych w stosunku do stanu istniejącego przed wykonaniem modernizacji - odpowiada WTBS.

Spółka zapewnia, że prace wykonano wyłącznie w granicach istniejącego ciągu pieszego. 

- Wykonane prace polegały na odtworzeniu i utwardzeniu istniejącej nawierzchni ciągu pieszego i nie wiązały się ze zmianą układu komunikacyjnego cmentarza ani zmianą parametrów istniejącej alei - tłumaczy WTBS.

To jednak nie rozwiewa wszystkich pytań mieszkańców. Ich zdaniem przy ocenie takiej inwestycji warto spojrzeć nie tylko na to, czy formalnie zmniejszono szerokość alei, ale również na to, jak w praktyce wygląda możliwość przejazdu nią większego pojazdu, szczególnie w sytuacji awaryjnej. A to - zdaniem interweniujących - nie jest tak oczywiste chociażby poprzez ustawione na środku alejki latarnie.

Kto następny?

Największe obawy mieszkańców dotyczą jednak nie tyle samej jednej alejki, co tego, jaki precedens stworzyła ta sytuacja. Skoro jedna grupa osób mogła na własny koszt zorganizować utwardzenie konkretnego ciągu komunikacyjnego, pojawia się pytanie, czy podobne rozwiązania będą w przyszłości dostępne dla kolejnych osób?

WTBS nie wyklucza takiej możliwości. Spółka wskazuje, że każda kolejna inicjatywa będzie podlegała indywidualnej ocenie. W praktyce oznacza to, że kolejne grupy osób posiadających groby przy innych alejkach również mogą występować z propozycjami ich zagospodarowania. 

- A wtedy może pojawić się problem spójności całego cmentarza. Jedna alejka w płytach, druga wysypana jasnym grysem, kolejna ciemnym kamieniem, następna pozostawiona w dotychczasowym stanie. Czy tak powinno wyglądać zagospodarowanie miejskiej nekropolii? - zastanawiają się mieszkańcy. 

Uważają, że spółce trudno będzie teraz odmówić zgody na inne projekty bez zarzutu o uznaniowości decyzji.

Co mówi regulamin?

Mieszkańcy zwracają uwagę, że cmentarz nie jest prywatnym terenem poszczególnych rodzin. Groby należą do konkretnych osób, ale alejki i infrastruktura komunikacyjna są częścią miejskiego cmentarza, za którego funkcjonowanie odpowiada zarządca. Ich zdaniem, regulamin nekropolii przewiduje odpowiedzialność osoby korzystającej z grobu przede wszystkim za teren bezpośrednio wokół mogiły, a nie za samodzielne kształtowanie wyglądu całych ciągów komunikacyjnych.

Dlatego pytają, gdzie kończy się prawo rodziny do zadbania o otoczenie grobu, a zaczyna kompetencja zarządcy cmentarza do decydowania o wyglądzie wspólnej przestrzeni? To istotne zwłaszcza dlatego, że - jak wynika z odpowiedzi WTBS - nie ma jednolitego programu modernizacji wszystkich bocznych alejek.

„Gmina działa w miarę potrzeb i możliwości”

WTBS podkreśla, że przeznaczeniem wszystkich alejek - niezależnie od ich szerokości - jest przede wszystkim zapewnienie bezpiecznego i swobodnego dojścia do miejsc pochówku, dostępu rodzin i odwiedzających do grobów oraz prawidłowego funkcjonowania komunikacji wewnętrznej. Co z kompleksowym zagospodarowaniem terenu nekropolii?

Gmina Wyszków w 2024 roku uzyskała pozwolenie na budowę pierwszego etapu kolumbarium. Pozwolenie jest ważne przez trzy lata. Ale dziś nikt nie mówi już o planowanej budowie kolumbarium czy łąki pamięci. Gotowe projekty czekają, bo wszystko rozbija się o brak pieniędzy.   

- Gmina Wyszków ma sukcesywnie, w miarę posiadanych środków finansowych i występujących potrzeb, podejmować działania służące utrzymaniu oraz poprawie stanu technicznego infrastruktury cmentarza, przy racjonalnym gospodarowaniu środkami publicznymi - odpowiada WTBS.

Czy inicjatywę zagospodarowania cmentarza przejmą zatem prywatni właściciele poszczególnych grobów?

W przypadku omawianej alejki pieniędzy publicznych nie wydano. Całość sfinansowali prywatni inicjatorzy. I właśnie to najbardziej dzieli mieszkańców. Jedni widzą w tym po prostu oddolną inicjatywę i poprawę warunków korzystania z cmentarza. Inni pytają, czy w miejskiej przestrzeni powinny obowiązywać jednakowe zasady dla wszystkich - niezależnie od tego, kto ma możliwość sfinansowania bardziej kosztownego zagospodarowania.

Na razie odpowiedź WTBS jest jasna: nie ma planu, który nakazywałby podobną modernizację pozostałych alejek, ale każda kolejna inicjatywa może być rozpatrywana indywidualnie. I to właśnie ta perspektywa najbardziej niepokoi mieszkańców, którzy obawiają się, że z czasem Cmentarz Miejski zamiast spójnej przestrzeni będzie składał się z wielu „prywatnych” pomysłów na zagospodarowanie wspólnych alejek.

- Pozostaje pytanie o zasadę: kto powinien decydować o wyglądzie miejskiego cmentarza - zarządca według jednolitej koncepcji, czy poszczególne grupy rodzin, które zdecydują się za takie prace zapłacić? - zastanawiają się mieszkańcy.