Marek Czestkowski i jego „Cena chwały”

W Bibliotece Miejskiej w Wyszkowie odbyło się spotkanie autorskie z Markiem Czestkowskim, autorem powieści „Cena chwały”. Pisarz opowiedział o kulisach powstania swojej najnowszej książki, inspiracjach związanych z futbolem amerykańskim i pracy nad powieścią. Nie zabrakło także rozmowy o Wyszkowie, lokalnej społeczności i miejscach, które mogą łączyć mieszkańców.

- Dzisiaj mamy wyjątkową okazję, ponieważ nasz gość nie tylko pisze i wydaje książki, ale jest również stąd, z naszego miasta. Mimo młodego wieku wydał już czwartą powieść - „Cenę chwały”, o której dzisiaj porozmawiamy - mówiła prowadząca, Małgorzata Laskowska.

„To przede wszystkim uczucie ulgi”

Jak długo pisze Pan książkę? Czy może Pan powiedzieć, ile czasu zajmuje to średnio?

- Może powinienem zacząć od tego, skąd w ogóle wzięła się ta książka. Z futbolem amerykańskim miałem do czynienia już od młodzieńczych lat. Najpierw był film „Sezon rezerwowy”, który oglądałem jako dziecko. Opowiadał o zawodowej drużynie futbolu amerykańskiego w Stanach Zjednoczonych. Zawodnicy strajkowali, ponieważ uważali, że zarabiają za mało. Właściciel musiał jednak dokończyć sezon, więc skompletował zespół z ludzi, którzy chociaż raz w życiu mieli kontakt z piłką. Powstała drużyna, w którą nikt nie wierzył, a która stanęła do rywalizacji z profesjonalnymi zespołami. Później sam miałem okazję trochę porzucać piłką do futbolu amerykańskiego. Kolejną inspiracją był serial „Gracze” na Netfliksie. Pokazywał nie tylko treningi i mecze, ale przede wszystkim to, co dzieje się wokół sportu. Wtedy pomyślałem, że podobna historia mogłaby wydarzyć się również w Wyszkowie.  

Chodziło mi o to, żeby fabuła była wiarygodna. Gdybym napisał, że Wyszków występuje w poważnej lidze, a na mecze przychodzą tłumy kibiców, mogłoby to brzmieć mało przekonująco. Ale jeśli w mieście pojawia się inwestor, który chce kupić działkę ze stadionem i wykłada na ten cel 40 mln zł, sytuacja nabiera zupełnie innego wymiaru. Taka sprawa może poruszyć cały powiat, a później wyjść poza lokalne granice i stać się tematem ogólnopolskim. Właśnie dlatego uznałem, że Wyszków będzie odpowiednim miejscem dla tej historii.

Pisanie wymaga dyscypliny

Kiedy zaczyna Pan pracę nad powieścią, ma Pan szczegółowy plan, którego się trzyma, czy pozwala Pan, żeby pomysły pojawiały się w trakcie pisania?

- Przede wszystkim autor musi mieć, moim zdaniem, zdrowy układ nerwowy. Jeśli ktoś po całym dniu pracy potrafi jeszcze znaleźć siłę na zajęcie wymagające długotrwałego skupienia, ma pewne predyspozycje. Pisanie jest procesem długim i żmudnym. Wymaga samodyscypliny, samokontroli i odpowiednich warunków. Potrzebuję przestrzeni, w której nic nie zakłóca mojej uwagi.

Nie można też opierać się wyłącznie na wenie. To, co nazywamy natchnieniem, jest nietrwałe i niestabilne. Pisanie wymaga czasu, a niekiedy trzeba po prostu usiąść i wykonać pracę, nawet jeśli nie ma się na to ochoty - tłumaczył Marek Czestkowski.

::photoreport{"type":"see-button","item":"27882"}

Autor opowiedział również o chwili, w której pomysł na „Cenę chwały” zaczął nabierać konkretnych kształtów.

- Kiedy obejrzałem serial „Gracze”, pomyślałem, że taka historia mogłaby wydarzyć się w Wyszkowie. Przez około dwa tygodnie chodziło mi to po głowie. Nie byłem jeszcze pewien, czy rzeczywiście się za to zabiorę. Pamiętam, że pewnej nocy, już po północy, wstałem, włączyłem komputer i przez godzinę notowałem sceny, które pojawiały mi się w głowie. Widziałem je niemal jak krótkie animacje. Niektóre pochodziły ze środka, inne z końca książki. Zapisałem wszystko, a następnego dnia uznałem, że jest tego za dużo, żeby zrezygnować.

Samo pisanie trwało około pół roku.

- Wstawałem o piątej rano, żeby pracować nad książką jeszcze przed rozpoczęciem dnia. Wcześniej przygotowałem ogólny plan wydarzeń, ale nigdy nie jest on stuprocentowo dokładny. W trakcie pisania okazuje się czasem, że trzeba dopisać wcześniejsze fragmenty, a nawet całe rozdziały. Najważniejsze jest jednak to, żeby nie zastanawiać się każdego dnia, czy ma się ochotę pisać. To musi stać się nawykiem - podkreśla pisarz.

Czy taką dyscyplinę poradziłby Pan osobom, które marzą o zostaniu pisarzami?

- Zdecydowanie. Nie można budować swojej pracy wyłącznie na wenie. Trzeba wyrobić w sobie nawyk: nie zastanawiać się, czy chce się pisać, tylko po prostu usiąść i pisać. To ciężka praca twórcza - odpowiedział autor.

Inna odsłona twórczości

Pana poprzednie książki charakteryzowały się ciętym humorem i dużą dawką satyry. „Cena chwały” jest inna - bardziej przystępna, z humorem, ale nie tak czarnym. Który sposób pisania i przedstawiania rzeczywistości jest Panu bliższy?

- To zdecydowanie inna powieść. Moje pierwsze trzy książki były satyrami i groteskami. To historie, których nie należy traktować całkiem poważnie. W przypadku „Ceny chwały” jest inaczej. Wybierając futbol amerykański i niewielkie miasto jako tło opowieści, mogłem przecież umieścić akcję w Warszawie albo Wrocławiu, gdzie istnieją duże drużyny i społeczności kibiców. Mimo to zdecydowałem się na Wyszków. W recenzjach, które do mnie docierają, niektórzy piszą o pokrzepieniu serc. To pokazuje, jak bardzo ta książka różni się od moich wcześniejszych publikacji - mówił Marek Czestkowski.

W książce pozostaje kilka niezamkniętych wątków. Czy to świadomy zabieg i zapowiedź kontynuacji?

- Myślę, że nie. Nigdy nie tworzyłem historii z myślą o rozwijaniu ich przez wiele tomów. Lubię zamknięte opowieści - przyznał autor.

Jak wygląda wydawanie książki? Jak przebiega proces wydawania powieści?

- Przede wszystkim muszę mieć gotowe dzieło. Dzisiaj nie wystarczy przyjść do wydawnictwa z fragmentem powieści czy samym pomysłem i czekać na decyzję. Trzeba się o to postarać. Kiedy udaje się zainteresować wydawnictwo, wysyłam kompletny tekst oraz jednostronicowe streszczenie.

Później pozostaje czekać. Przy wcześniejszych książkach odpowiedzi przychodziły nawet po pół roku, więc trzeba uzbroić się w cierpliwość. Potem dochodzą kolejne etapy, takie jak opracowanie okładki i składu. Zawsze korzystałem z wydawnictwa - opowiadał Marek  Czestkowski.

Dlaczego Wyszków?

Dlaczego pisze Pan książki o Wyszkowie i okolicach?

- Wydaje mi się, że po prostu dobrze znam te miejsca, a dzięki temu opisywane historie brzmią wiarygodnie. Uważam też, że artysta powinien wiedzieć, co dzieje się wokół niego, i właśnie z tego czerpać inspiracje. Niewiele osób tworzy w ten sposób, nie licząc oczywiście książek typowo regionalnych, poświęconych na przykład osobom, które tutaj żyły - mówił autor.

Co najbardziej lubi Pan w swoim mieście?

- Wydaje mi się, że w mniejszych miejscowościach zmiany zachodzą trochę wolniej. Warto chyba dobrze pisać o miejscu, w którym się mieszka - odpowiedział.

Czy tworząc postacie, nadaje im Pan cechy zaczerpnięte od znanych sobie osób?

- Na pewno. Mówi się, że jeśli ktoś stwierdzi: „Przecież napisałeś o mnie”, to znaczy, że książka jest dobrze napisana. A jeśli doda, że jakaś postać przypomina jego sąsiada, to może być jeszcze lepiej. Oczywiście bohaterowie mojej powieści nie mają bezpośrednich odpowiedników w rzeczywistości. Wybrałem popularne nazwiska, więc ewentualne podobieństwa nie są celowe. Mówi się też, że przy artystach trzeba uważać, bo potrafią „kraść” rzeczywistość. Czasami nieświadomie przenoszą do swoich utworów czyjeś gesty, powiedzenia czy zachowania. Takie elementy mogą więc pojawić się również w moich książkach - wyjaśniał.

Czy zdarzyło się, że ktoś rozpoznał siebie w jednym z bohaterów i miał do Pana pretensje?

- Nie miałem z tego powodu nieprzyjemności, ale zdarzało się, że ktoś pytał mnie, czy dana postać nie jest przypadkiem o nim - przyznał.

Gdyby miał Pan utożsamić się z którymś z bohaterów „Ceny chwały”, byłaby to konkretna postać?

- To zwykli ludzie z okolicy. Owszem, grają w futbol amerykański, ale traktują to raczej jako hobby. Każdy ma normalną pracę, codzienne życie i własne problemy. To ludzie, którzy po prostu próbują sobie radzić z rzeczywistością - mówił autor.

Stadion jako coś więcej niż boisko

Jednym z ważnych elementów powieści jest stadion. W książce staje się on nie tylko miejscem rozgrywania meczów, ale również punktem, wokół którego koncentrują się losy bohaterów i lokalnej społeczności.

Czy w mieście powiatowym, takim jak Wyszków, stadion może stać się miejscem, które łączy mieszkańców i pomaga budować wspólnotę?

- Myślę, że chodzi tu nawet o coś więcej niż wspólnotę mieszkańców. Czasy zawsze są trudne, choć dzisiaj możemy odczuwać to mocniej, ponieważ w mediach społecznościowych jesteśmy bombardowani negatywnymi informacjami. W niestabilnej sytuacji ekonomicznej i militarnej ziemia może być czymś trwałym, czymś, co pozwala nam spojrzeć na rzeczywistość z perspektywy pokoleń. Podobnie jest ze stadionem. Nie chodzi wyłącznie o boisko, na którym zawodnicy rozgrywają mecze. To miejsce, które może trwać przez pokolenia. Ta ziemia była tutaj sto lat temu i będzie tutaj za kolejne sto lat - mówił Marek Czestkowski.

Czy ma Pan osobiste wspomnienia związane z wyszkowskim stadionem?

- Mam. Kiedyś grałem nawet w Bugu Wyszków. Co prawda w juniorach i chyba wystąpiłem tylko przez trzy minuty w jednym meczu, ale mogę powiedzieć, że miałem swoją przygodę z piłką. Później przeszedłem na sportową emeryturę. W czasach szkoły podstawowej często bywałem na stadionie. Było dużo biegania i skakania, ale na tym zakończyła się moja kariera sportowa - wspominał autor.

Spotkanie było okazją do poznania Marka Czestkowskiego nie tylko jako pisarza, ale również mieszkańca Wyszkowa, który inspiracji do swoich opowieści szuka w dobrze znanym sobie otoczeniu. Po rozmowie uczestnicy mogli kupić książki autora i zdobyć jego autograf.