W hołdzie bohaterom Bitwy Warszawskiej

Tradycyjnie 15 sierpnia w Rybienku Leśnym odbyły się uroczystości upamiętniające 106. rocznicę Bitwy Warszawskiej. Mieszkańcy Wyszkowa i powiatu wyszkowskiego oddali hołd żołnierzom, którzy w 1920 roku stanęli w obronie niepodległości Polski. Wydarzenia sprzed ponad wieku przypomniano zarówno w kontekście zwycięstwa nad bolszewicką armią, jak i historii ludzi, których odwaga i poświęcenie zapisały się w dziejach ziemi wyszkowskiej.

Obchody rozpoczęły się mszą świętą w intencji ojczyzny w kościele Matki Bożej Królowej Polski. Mszy przewodniczył proboszcz parafii ks. Jarosław Balikowski. Podczas homilii przypomniano wydarzenia z 1920 roku oraz znaczenie Bitwy Warszawskiej, nazywanej Cudem nad Wisłą.

Po nabożeństwie uczestnicy przeszli przed pomnik żołnierzy zamordowanych przez sowiecką czerezwyczajkę w 1920 roku. W uroczystościach uczestniczyli mieszkańcy powiatu, samorządowcy, przedstawiciele organizacji pozarządowych, poczty sztandarowe oraz goście. Oprawę wydarzenia zapewnili członkowie Młodzieżowej Orkiestry Dętej Ochotniczej Straży Pożarnej w Wyszkowie. Zebrani wspólnie odśpiewali hymn państwowy. Następnie głos zabrał historyk Michał Depta, który przedstawił rys historyczny wydarzeń sprzed 106 lat. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na bohaterów związanych z ziemią wyszkowską oraz na znaczenie decyzji podejmowanych w przełomowych momentach.

- W tej szczególnej chwili przywołajmy pamięć i wydarzenia sprzed 106 lat. Rok 1920 na ziemi wyszkowskiej to czas niezwykłych zdarzeń, ale też historii ludzi, którzy byli ich aktywnymi uczestnikami. Podczas poprzednich obchodów wspominaliśmy postać księdza proboszcza Wiktora Mieczkowskiego. Jego intelektualny spór z członkami PolRewKomu uczynił z niego bohatera, którego bronią były słowa i argumenty - przypomniał Michał Depta.

Decyzja, która mogła uratować mieszkańców

Jak podkreślił historyk, bohaterstwo nie zawsze oznaczało wykonywanie rozkazów. Czasem wymagało podjęcia trudnej decyzji i wzięcia odpowiedzialności za jej konsekwencje.

- Bohaterstwo ma wiele twarzy. Są w historii takie chwile, kiedy wszystko zależy od jednej decyzji, od jednego człowieka, który musi odpowiedzieć sobie na pytanie: czekać na rozkaz, czy działać? Jedną z takich postaci był kapitan Mikołaj Bołtuć. Były carski oficer po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił do odradzającej się polskiej armii. W czasie wojny polsko-bolszewickiej został przydzielony do 31. Pułku Strzelców Kaniowskich, którego wkrótce został dowódcą. Pułk, wchodzący w skład 10. Dywizji Piechoty, przeszedł szlak bojowy od Galicji, przez Zamość, aż pod Radzymin. 18 sierpnia znajdował się już w Starym Jankowie, zaledwie około 30 kilometrów od Wyszkowa. Wobec biernej postawy Rosjan dowództwo 10. Dywizji zdecydowało o rozpoczęciu działań pościgowych. Żołnierzom kapitana Bołtucia powierzono zadanie rozpoznania terenu. Jednocześnie otrzymali rozkaz zatrzymania pułku w miejscu, w którym rozkaz ich zastanie. Żołnierze znajdowali się wówczas w okolicach Niegowa, tuż przed Wyszkowem, w którym wciąż trwał bolszewicki terror - mówił.

Michał Depta przypomniał, że 17 sierpnia wyszkowska czerezwyczajka zamordowała siedem osób, w tym podporucznika Antoniego Wołowskiego. Zagrożenie wisiało również nad innymi mieszkańcami, w tym nad księdzem Wiktorem Mieczkowskim. Przez Wyszków przepędzano polskich jeńców, a część z nich przetrzymywano w areszcie znajdującym się w zabudowaniach kościelnych.

Jednym z nich był plutonowy Jan Bolesław Pomaski, pochodzący z Wólki Somiankowskiej żołnierz 77. Pułku Strzelców Kowieńskich. Młody żołnierz zdołał uciec z aresztu przy wyszkowskiej plebanii i uniknąć sowieckiego terroru. Wielu innych nie miało jednak takiej możliwości.

- Jak wspominał ksiądz Mieczkowski, wyszła na jaw dzika natura ludzka i na pewno gdy bolszewicy zabawili dłużej, wielu niewinnych padłoby ofiarą. W tej sytuacji każda zwłoka w wyzwoleniu miasta mogła oznaczać kolejne ofiary. Wyszków miał również duże znaczenie strategiczne dla obu stron. Podjęcie marszu na miasto wiązało się jednak ze złamaniem rozkazu, a żołnierze kapitana Bołtucia znajdowali się kilkadziesiąt kilometrów od swojej dywizji i nie mogli liczyć na szybką pomoc. Kapitan zdecydował się jednak podjąć ryzyko. Przy pomocy por. Ludwika Ciby i jego dywizjonu artylerii polowej strzelcy kaniowscy w brawurowy sposób odbili miasto, doprowadzając w efekcie do szybkiego wycofania się atakujących w rejonie Pułtuska Sowietów - przypomniał Michał Depta.

Jak podkreślił, historia kapitana Bołtucia pokazuje, że w przełomowych momentach o losach ludzi decydować może odwaga i poczucie odpowiedzialności pojedynczego człowieka.

- Historia kapitana Bołtucia pokazuje nam, że w chwilach próby o losach ludzi nie decydują rozkazy czy strategiczne kalkulacje. Czasem decyduje o nich ryzyko podjęte przez jednego człowieka w poczuciu ogromnej odpowiedzialności. Dowódca wiedział, jakie ryzyko podejmuje. Wiedział, że jego decyzje kosztować mogą życie jego żołnierzy. A jednak ruszył na Wyszków, poza rozkazami i tą strategiczną kalkulacją stali mieszkańcy, którzy czekali na pomoc. Wielkie sukcesy i zwycięstwa nigdy nie przychodzą same. Zawsze stoją za nimi ludzie, którzy w odpowiednim momencie mają odwagę powiedzieć - „Trzeba działać” - podkreślił.

::photoreport{"type":"see-button","item":"27614"}

Historie przekazywane z pokolenia na pokolenie

Historyczny rys Michała Depty został uzupełniony o osobiste, rodzinne świadectwa. Barbara Piotrowicz opowiedziała o swoim ojcu - Janie Kowalczyku, który jako młody ochotnik walczył z bolszewikami, natomiast Mirosław Ogrodnik przybliżył losy swojego przodka - plutonowego Jana Bolesława Pomaskiego.

Barbara Piotrowicz zaznaczyła, że historię znała zarówno z własnych rozmów z ojcem, jak i z opowieści mamy oraz starszego rodzeństwa. Jan Kowalczyk, mając 18 lat, zgłosił się na ochotnika do wojska. W latach 1918-1920 walczył na terenach dzisiejszej Ukrainy, uczestnicząc w walkach z bolszewikami.

- W 1920 roku został postrzelony. Odniesione rany uniemożliwiły mu dalszy udział w działaniach wojennych, w tym w walkach pod Radzyminem. Jak wspominała jego córka, ojciec bardzo żałował, że nie dane mu było uczestniczyć w tej historycznej bitwie. Po wojskowej służbie Jana Kowalczyka pozostało niewiele materialnych pamiątek. Najważniejszą była książeczka wojskowa, w której odnotowano jego stopień starszego strzelca w oddziale piechoty. Dla rodziny znacznie ważniejsza okazała się jednak pamięć i wartości, które przekazywał kolejnym pokoleniom. Wychowałam się w domu o tradycjach patriotycznych, gdzie mój ojciec nie tylko opowiadał o swoich przeżyciach, ale uwielbiał też śpiewać pieśni legionowe - wspominała Barbara Piotrowicz.

Opowiadając o powojennych losach ojca, przypomniała, że w 1949 roku został skazany na pięć lat ciężkiego więzienia. Miało to związek z pomocą udzielaną żołnierzom powojennego podziemia działającym w okolicach Rząśnika. Z więzienia wrócił, gdy jego córka miała pięć lat.

- Właściwie dopiero wtedy poznałam swojego tatę - mówiła Barbara Piotrowicz.

Losy plutonowego Jana Bolesława Pomaskiego

Drugą historię przedstawił Mirosław Ogrodnik, który opowiedział o swoim przodku, plutonowym Janie Bolesławie Pomaskim, urodzonym 16 grudnia 1900 roku w Wólce Somiankowskiej.

- Jan Bolesław Pomaski jako młody człowiek wstąpił do wojska na ochotnika. Jego szlak bojowy prowadził przez wiele miejscowości Mazowsza i Podlasia, m.in. Zambrów, Ostrów Mazowiecką, Wyszków, Płock i Łomżę. Podczas walk o Wyszków został schwytany przez bolszewików i osadzony w areszcie przy wyszkowskiej plebanii. Wiedząc, że następnego dnia wraz z innymi jeńcami zostanie poprowadzony w stronę Ostrowi Mazowieckiej, poprosił kościelnego o przekazanie wiadomości ojcu. Julian Pomaski natychmiast ruszył na miejsce. Ostatnie spotkanie ojca z synem odbyło się przez kraty okienne. Losy Jana Bolesława potoczyły się jednak inaczej. Wraz z dwoma towarzyszami zdołał uciec i powrócił do swojego pułku. 25 sierpnia 1920 roku w miejscowości Leman zginął wraz z 44 towarzyszami broni z rąk kozaków - mówił Mirosław Ogrodnik.

Jak podkreślił, śmierć żołnierzy nie była daremna. Ich poświęcenie pozwoliło innym towarzyszom broni bezpiecznie się wycofać i kontynuować walkę.

- Ich ofiara była więc ceną, którą zapłacili za ojczyznę - powiedział.

Mirosław Ogrodnik podziękował swojej babci Feliksie za pielęgnowanie rodzinnej historii i pamięci o Janie Bolesławie. Podkreślił również rolę swoich synów, którzy pomagali mu odkrywać kolejne informacje dotyczące przodka. Szczególnego znaczenia nabrał fakt, że jeden z nich również służy dziś w Wojsku Polskim.

- Historia zatoczyła koło. Ponad 100 lat temu Jan Bolesław walczył za ojczyznę, a dziś jego potomek również nosi mundur i służy Polsce - podkreślił.

Swoje wystąpienie zakończył osobistym zwrotem do przodka, którego historia po latach została ponownie przywołana podczas uroczystości:

- Plutonowy Janie Bolesławie Pomaski! Czekałeś 106 lat, żeby mieszkańcy Wyszkowa i okolic o Tobie usłyszeli. Dziś już nie jesteś zapomniany. Pamiętamy Twoje poświęcenie oraz ofiarę. Cześć i chwała bohaterom! - powiedział.

Za zaangażowanie w pielęgnowanie pamięci o bohaterach oraz upowszechnianie wartości patriotycznych Barbara Piotrowicz i Mirosław Ogrodnik otrzymali medal „100-lecia Bitwy Warszawskiej Cudu nad Wisłą”, przyznany przez Zarząd Krajowy Związku Piłsudczyków RP. Wyróżnienie jest wyrazem uznania za podtrzymywanie pamięci o marszałku Józefie Piłsudskim, jego legionistach i żołnierzach.

Poezja, modlitwa i pamięć

Kolejnym punktem uroczystości była prezentacja poezji patriotycznej autorstwa lokalnego poety Mieczysława Joniuka. Utwory nawiązujące do miłości do ojczyzny, pamięci i historii narodu zaprezentowały Lidia Błachnio, radna gminy Wyszków, oraz Jadwiga Dudek z Domu Dziennego Pobytu „Senior” w Wyszkowie.

Na zakończenie delegacje złożyły kwiaty i zapaliły znicze przed pomnikiem żołnierzy zamordowanych przez sowiecką czerezwyczajkę. Odmówiono również modlitwę w intencji poległych. Uroczystość zakończyło wysłuchanie „Marsza Pierwszej Brygady”.